Cẩm nang ngách · Bài 3/6

Công thức video 5 bước + kịch bản mẫu 10 phút

Viết được kịch bản video tâm lý học 10 phút theo công thức 5 bước, đúng số chữ, giọng điềm tĩnh, không bịa nghiên cứu và không chẩn đoán.

15 phút

Công thức video tâm lý học 5 bước

TÌNH HUỐNG ĐỜI THƯỜNG → GỌI TÊN HIỆN TƯỢNG → GIẢI THÍCH → CÁCH ÁP DỤNG → CÂU HỎI TỰ SOI

Phân bổ thời lượng và số chữ cho video 10 phút

Mốc tham khảo cho giọng đọc AI tiếng Việt điềm tĩnh: khoảng 170–190 chữ mỗi phút, tức video 10 phút cần khoảng 1.700–1.900 chữ lời đọc. AI hay viết thiếu — luôn ghi rõ số chữ cho từng phần, và với video dài hãy bắt AI viết từng phần một.

Kịch bản mẫu: “Vì sao lương tăng mà vẫn hết tiền?” (10 phút)

Khái niệm chính: lạm phát lối sống. Khái niệm phụ: thích nghi khoái lạc, kế toán tinh thần, so sánh xã hội. Minh là nhân vật giả định; các khoản tiền trong chuyện là ví dụ minh hoạ. Tổng khoảng 1.800 chữ lời đọc.

Lời đọc mẫu: hook + lời hứa + bẫy 1 (khoảng 320 chữ)

Đọc to đoạn này với tốc độ chậm vừa, nghỉ một nhịp sau mỗi dấu chấm. Để ý: số viết bằng chữ, câu ngắn, xưng “mình – bạn”, không có câu chào. Mỗi gạch đầu dòng là một đoạn lời đọc.

• Năm ngoái, Minh nhận lương tám triệu. Cuối tháng, tài khoản gần như về không. Năm nay, Minh được tăng lên mười hai triệu. Cuối tháng… vẫn gần như về không. Minh không mua nhà, không mua xe. Minh chỉ sống bình thường. Và đó chính là vấn đề.
• Nếu bạn từng thấy mình trong câu chuyện của Minh, video này dành cho bạn. Trong mười phút tới, mình sẽ gọi tên ba cái bẫy tâm lý khiến lương tăng mà túi vẫn rỗng, và ba cách đơn giản để lần tăng lương tới thật sự ở lại với bạn.
• Cái bẫy đầu tiên có một cái tên nghe rất kinh tế: lạm phát lối sống. Nó không đến bằng một món đồ lớn. Nó đến bằng những nâng cấp nhỏ, nhỏ tới mức bạn không coi đó là chi tiêu.
• Nhớ lại tháng đầu được tăng lương nhé. Ly cà phê ba mươi nghìn thành ly năm mươi nghìn, vì giờ mình xứng đáng. Đi làm bằng xe buýt thành thỉnh thoảng gọi xe. Thêm một gói xem phim, một gói nghe nhạc. Mỗi thứ chỉ thêm một chút. Không thứ nào khiến bạn thấy mình hoang phí.
• Nhưng cộng lại thì sao? Chỉ riêng hai mươi nghìn tiền cà phê mỗi ngày đã là sáu trăm nghìn mỗi tháng. Phần lương tăng thêm đã được tiêu trước cả khi bạn kịp nhìn thấy nó.
• Điều đáng sợ nhất của lạm phát lối sống là nó chỉ đi một chiều. Nâng cấp thì dễ. Hạ cấp thì đau. Quay lại ly ba mươi nghìn, bạn thấy như mình đang thiếu thốn, dù năm ngoái bạn vẫn vui vẻ với nó.
• Vậy vì sao những món nâng cấp ấy không làm bạn vui lâu hơn? Câu trả lời nằm ở cái bẫy thứ hai, và nó nằm ngay trong cách bộ não chúng ta quen dần với mọi thứ.

Soát kịch bản tâm lý học trước khi thu giọng

• Mỗi khái niệm đã đọc định nghĩa ở ít nhất 2 nguồn tin cậy, và cách bạn giải thích khớp với định nghĩa đó.
• Không có câu “nghiên cứu cho thấy…”, “các nhà khoa học đã chứng minh…”, phần trăm, tên trường, năm — trừ khi bạn tự tìm được nguồn thật và đã đọc nó.
• Không câu nào chẩn đoán (“bạn đang bị trầm cảm”, “người ấy là kẻ ái kỷ”). Thay bằng hành vi và lời khuyên an toàn: “nếu cảm giác này kéo dài, hãy nói chuyện với chuyên gia”.
• Không câu nào giống lời khuyên đầu tư (mã cổ phiếu, tiền số, vay để đầu tư). Kênh nói về tâm lý và thói quen với tiền.
• Giọng không phán xét: đổi “bạn sai rồi” thành “nhiều người trong chúng ta, kể cả mình, từng…”.
• Cho giọng AI: câu tối đa 20–25 chữ, số viết thành chữ, không ngoặc đơn, không ký hiệu; từ tiếng Anh viết sao cho giọng đọc đúng, hoặc dùng tên tiếng Việt.
• Đọc to 30 giây đầu: nếu chính bạn thấy chán, người xem cũng vậy — viết lại hook.

Đóng khung kênh thành Skill riêng ở Xưởng Skill Sắp ra mắt của DeepNiche (thoại từng cảnh đếm số tiếng theo giây, nhân vật khoá), rồi gõ “bắt đầu” trong Claude / ChatGPT / Gemini để Skill viết bản nháp tách sẵn từng cảnh. Bản nháp do Skill viết vẫn phải soát bằng danh sách này và sửa theo gu của bạn — Skill không thay được con mắt biên tập của bạn.

Ví dụ làm thật: Video 1 của Tiền & Tâm Lý: từ chủ đề tới bản sẵn thu

Ví dụ minh hoạ trên kênh hư cấu. Các số điểm, số chữ, thời gian là số giả định.

1. Chọn chủ đề + khái niệm
   Chủ đề có nỗi đau rộng nhất trong 10 chủ đề tiền: lương tăng vẫn hết tiền. Khái niệm chính: lạm phát lối sống; phụ: thích nghi khoái lạc, kế toán tinh thần, so sánh xã hội.
2. Kiểm chứng
   Chạy prompt kiểm chứng (bài 2) cho 4 khái niệm, tự đọc thêm định nghĩa ở nguồn tin cậy, ghi 2 nguồn cho mỗi khái niệm.
3. Dàn ý
   Chạy prompt dàn ý 5 bước, chọn hook “tám triệu – mười hai triệu” (AI chấm 9/10, số minh hoạ); sửa nút thắt từ “tóm tắt ba bẫy” thành “so sánh xã hội”.
4. Viết lời đọc
   Skill riêng của kênh (đóng ở Xưởng Skill) viết bản nháp 10 phút trong Claude, tách cảnh; tự đếm lại độ dài, viết lại tay hook và phần áp dụng cho đúng giọng kênh.
5. Soát bằng AI thứ hai
   Dán sang AI còn lại với prompt soát: xoá 1 câu “theo một nghiên cứu…” không có nguồn; sửa 1 câu nghe như khuyên gửi tiết kiệm ở một ngân hàng cụ thể thành lời khuyên chung.
6. Đọc to + bấm giờ
   Đọc to 2 phút đầu; tách 6 câu dài hơn 25 chữ; chuyển mọi số thành chữ.
7. Chốt độ dài
   Bản cuối khoảng 1.850 chữ (số minh hoạ); thu thử ra 10 phút 15 giây — lệch dưới 10% so với mục tiêu.

Kết quả: Kịch bản sẵn thu: mỗi khái niệm có nguồn, không câu nào chẩn đoán hay khuyên đầu tư, nút thắt đặt đúng khoảng 60% video. Video sau nhanh hơn vì dùng lại dàn ý và prompt.

Lỗi hay gặp

• Mở bằng định nghĩa (“Lạm phát lối sống là…”) → người xem chưa thấy liên quan tới mình đã thoát. Mở bằng tình huống.
• Gọi tên hiện tượng ở phút thứ 4 → người xem không biết video đang đi đâu. Gọi tên trong phút đầu.
• Giải thích bằng thuật ngữ chồng thuật ngữ → nghe như giáo trình. Mỗi thuật ngữ phải có một ví dụ đời thường đi ngay sau.
• Phần áp dụng chung chung (“hãy chi tiêu hợp lý”) → không ai làm theo. Mỗi cách phải có con số, thời điểm, hành động cụ thể.
• Để AI tự thêm “theo một nghiên cứu của Đại học…” → rất dễ là bịa. Xoá, hoặc tự tìm nguồn thật rồi mới giữ.
• Kết bằng “nhớ đăng ký kênh nhé” → bỏ phí lúc người xem đang muốn nói về mình. Kết bằng câu hỏi tự soi + mời xem video liên quan.

Prompt viết sẵn

Phần còn trong [ngoặc vuông] là chỗ bạn dán dữ liệu của mình.

Dàn ý 5 bước có mốc thời gian

Lượt 1 sau khi chốt chủ đề và khái niệm. Duyệt dàn ý xong mới sang viết lời đọc.

ChatGPT / Claude

Bạn là biên kịch YouTube cho kênh tâm lý học không lộ mặt, giọng đọc AI, hình minh hoạ phẳng một nhân vật cố định.
Kênh: [tên kênh]. Người xem ở [THỊ TRƯỜNG], ngôn ngữ [NGÔN NGỮ], độ tuổi [độ tuổi].
Chủ đề video: [CHỦ ĐỀ]. Thời lượng: [THỜI LƯỢNG]. Khái niệm chính: [khái niệm chính]. Khái niệm phụ (tối đa 3): [khái niệm phụ].

Lập dàn ý theo công thức 5 bước: tình huống đời thường → gọi tên hiện tượng → giải thích → cách áp dụng → câu hỏi tự soi.
1. Viết 3 phương án hook, mỗi phương án 2–3 câu, đều mở bằng tình huống cụ thể có chi tiết đời thường. Chấm độ tò mò 1–10 và nói vì sao.
2. Lập bảng dàn ý: mốc thời gian, phần, nội dung chính, ví dụ đời thường, gợi ý hình, số chữ lời đọc (tính 170–190 chữ mỗi phút, tổng đúng [THỜI LƯỢNG]).
3. Gọi tên khái niệm chính trước phút thứ 1.
4. Đặt một nút thắt ở khoảng 60–70% thời lượng: mở ra một lớp mới, không phải tóm tắt.
5. Phần áp dụng: đúng 3 hành động, mỗi hành động có con số, thời điểm hoặc câu mẫu cụ thể.
6. Kết: 1 câu hỏi tự soi + mời xem 1 video liên quan (ghi tiêu đề video gợi ý).
Ràng buộc: chưa viết lời đọc chi tiết; không chẩn đoán; không khuyên đầu tư cụ thể; không nêu tên nghiên cứu, năm, phần trăm — chỗ cần dẫn chứng ghi [CẦN NGUỒN].

Viết lời đọc từng phần (giọng điềm tĩnh, không phán xét)

Lượt 2. Gửi từng phần một theo dàn ý đã duyệt — video 10 phút nên chia 4–5 lượt.

ChatGPT / Claude

Viết lời đọc cho phần [tên phần + mốc thời gian] theo dàn ý đã duyệt dưới đây, bằng [NGÔN NGỮ], khoảng [số chữ] chữ.
[DÁN DÀN Ý ĐÃ DUYỆT]

Yêu cầu:
1. Giọng điềm tĩnh, gần gũi như một người bạn hiểu chuyện; xưng “mình” – “bạn”; không phán xét (dùng “nhiều người trong chúng ta” thay cho “bạn sai rồi”).
2. Câu ngắn, tối đa 20–25 chữ; số viết thành chữ; không ký hiệu, không ngoặc đơn, không viết tắt.
3. Mỗi thuật ngữ đi kèm một ví dụ đời thường ngay sau đó.
4. Có 1–2 câu hỏi tu từ để giữ nhịp.
5. Câu cuối nối sang phần sau, tạo tò mò.
6. Cột “gợi ý hình” cho mỗi 2–3 câu: hành động của nhân vật cố định, hoặc một hình ẩn dụ cho khái niệm.
Trình bày bảng 2 cột: lời đọc | gợi ý hình.
Ràng buộc: không thêm số liệu, tên nghiên cứu, trích dẫn chuyên gia. Chỗ nào muốn dẫn chứng thì ghi [CẦN NGUỒN] để tôi tự tra.

Soát sự thật + ranh giới cho kịch bản tâm lý

Lượt 3. Nên dán sang AI còn lại (viết bằng ChatGPT thì soát bằng Claude và ngược lại).

ChatGPT / Claude

Bạn là biên tập viên kiểm duyệt nội dung sức khoẻ tinh thần và tài chính cá nhân cho YouTube.
Đây là kịch bản của tôi:
[DÁN KỊCH BẢN]

Soát và trả về 4 bảng:
1. Khẳng định sự thật: liệt kê mọi câu có số liệu, tên khái niệm, “nghiên cứu cho thấy”, tên người, năm. Mỗi câu ghi: mức chắc chắn (cao / trung bình / thấp), lý do, đề xuất (giữ / sửa / xoá).
2. Ranh giới: câu nào giống chẩn đoán bệnh, dán nhãn rối loạn cho người khác, khuyên thay chuyên gia, khuyên đầu tư cụ thể (mã cổ phiếu, tiền số, vay), gây hoảng sợ. Đề xuất câu thay thế an toàn.
3. Giọng đọc AI: câu dài quá 25 chữ, số chưa viết thành chữ, từ tiếng Anh khó đọc (ghi cách viết lại).
4. Giữ chân: chấm 30 giây đầu thang 10; nếu dưới 8, viết lại hook theo kiểu tình huống cụ thể.
Ràng buộc: không tự thêm nguồn hay số liệu mới. Không chắc thì ghi “không chắc”.

Bài tập làm ngay

Viết dàn ý và lời đọc hook + phần 1 cho một chủ đề trong danh sách 30 chủ đề.

1. Chọn 1 chủ đề đã có video bằng chứng; ghi khái niệm chính và tối đa 3 khái niệm phụ.
2. Chạy prompt dàn ý 5 bước với thời lượng 10 phút; sửa nút thắt nếu AI viết thành “tóm tắt”.
3. Viết lời đọc hook + lời hứa + phần 1, khoảng 300 chữ.
4. Đọc to, bấm giờ; tách câu dài, đổi số thành chữ.
5. Chạy prompt soát sự thật + ranh giới, sửa theo kết quả.

Đạt khi

• Hai câu đầu là một tình huống cụ thể có chi tiết đời thường, không có câu chào.
• Khái niệm chính được gọi tên trước 01:00.
• Phần áp dụng trong dàn ý có đúng 3 hành động, mỗi hành động có con số, thời điểm hoặc câu mẫu.
• Không còn câu “nghiên cứu cho thấy” nào chưa có nguồn bạn đã tự đọc.

Kiểm tra nhanh

Câu 1. Video “Vì sao lương tăng mà vẫn hết tiền?” — câu mở đầu nào giữ chân tốt nhất?

• A. “Năm ngoái lương tám triệu, cuối tháng về không. Năm nay mười hai triệu… vẫn về không.”
• B. “Xin chào các bạn, chào mừng đến với kênh Tiền & Tâm Lý.”
• C. “Lạm phát lối sống là một khái niệm trong kinh tế học hành vi.”
• D. “Hôm nay chúng ta sẽ nói về tiền.”

Câu 2. Nút thắt ở khoảng 60–70% video dùng để làm gì?

• A. Xin người xem đăng ký kênh
• B. Tóm tắt lại ba bẫy đã nói
• C. Mở ra một lớp mới (“nhưng còn một thứ mạnh hơn…”) để người xem ở lại phần cuối
• D. Chèn giới thiệu sản phẩm affiliate

Câu 3. Phần “cách áp dụng” nào đạt chuẩn?

• A. Hãy tiêu tiền hợp lý hơn
• B. Ngày lương về, cài tự động chuyển một nửa phần tăng sang tài khoản tiết kiệm
• C. Hãy sống tối giản
• D. Đừng so sánh mình với người khác